El Fasher’ın Düşmesinden Bir Yıl Sonra: Sudan Savaşı Şehri Hayalet Şehre Çevirdi

Paramiliter güçlerin Sudan ordusuyla çatıştığı, stratejik önem taşıyan El Fasher şehrinin ele geçirilmesinden bir yıl sonra, kuzey Darfur eyaletinin başkenti büyük ölçüde terk edilmiş durumda. Bazı yerleler geri dönmekten korkarken, binlerce kişi hâlâ kayıp – çoğu kalabalık cezaevlerinde içler acısı koşullarda tutuluyor.

26 Ekim 2025’te, 500 günlük kuşatmanın ardından El Fasher, Nisan 2023’ten beri Sudan ordusuyla çatışan silahlı grup Hızlı Destek Güçleri (RSF) kontrolüne geçti.

Bu, çatışmanın en karanlık dönemlerinden birini işaret ediyordu. Paramiliterler şehri “temizlemek” için yemin etti ve özellikle yarı göçebe Zaghawa ile Darfur’un en büyük etnik grubu Fur dahil Arap olmayan toplulukların ortadan kaldırılmasını açıkça istedi.

Uluslararası soruşturmacılar, toplu katliamlar ve cinsel şiddet dahil olmak üzere yaygın işkencelere dair kanıtlar buldu. Birleşmiş Milletler, yaklaşık 6.000 kişinin öldürüldüğünü tahmin ederken, uydu görüntülerini inceleyen araştırmacılar ölüm sayısının çok daha yüksek olduğunu – on binlerde olduğunu düşünüyor.

En güncel haberler için WhatsApp | LinkedIn

Göçmenlerin Uluslararası Örgütü (IOM)’ne göre, neredeyse 100.000 kişi kaçmayı başardı. Kaçmaya çalışırken öldürülen ya da RSF tarafından ele geçirilen binlerce sivili daha kayıp.

Ocak ayında, şehrin yeni otoritelerinin gözetiminde, insani yardım kuruluşları paramiliterlerin kontrolü ele almasından bu yana ilk kez El Fasher’i ziyaret edebildi. “Az sayıda sivilin kaldığı bir hayalet şehri” ifadelerini kullandılar.

Tartışmalı yeniden yerleşim

“Evim yıkıldı,” diyor, tam ismiyle anılmak istemeyen Salwa. El Fasher’de doğan Salwa, şehir düştük birkaç gün kaçmıştı.

“Her şeyi paramparça ettiler ve eşyalarımızı sokaka attılar. Babamın evi hâlâ ayakta, ama içine tanımadığımız insanları yerleştirdiler.”

Çoğu kişiden kaçan birçok yerleşkenci gibi, yeni otoritelerin şehrin orijinal yerlilerini – çoğunlukla Zaghawa ve Fur – RSF’nin liderliğini ve savaşçılarının çoğunu sağladığı göçebeye Arap kabilelerinin üyeleriyle değiştirmeye çalıştığına inanıyor.

Sudan’ın RSF paramiliter güçleri El Fasher’da insanlığa karşı suçlamalarla suçlanıyor

“Dışarıdan insanları getirip bizim evlerimizi veriyorlar. Hatta sahiplerini kanıtlamaları için belgeler bile veriyorlar. Bu insanlar asla ayrılmayacak. Üstelik onları propaganda için çekip El Fasher halkının geri döndüğünü iddia ediyorlar.”

RSF’nin liderliğini yaptığı ve Güney Darfur’daki Nyala şehrinden paralel olarak yönettiği sivil ve silahlı gruplardan oluşan Tasis, yerinden edilen yerleşkencilerin El Fasher’a geri dönmesini istiyor ve sivillerin dönüşüne yardımcı olduğunu söylüyor.

Kalan travmalar

El Fasher’da çalışmaya geri dönen Fransız insani yardım kuruluşu Solidarités International, savaş öncesi en az 300.000 kişilik nüfustan 40.000 ile 60.000 arasında kişinin ya geri döndüğünü ya da düzenli olarak gidip geldiğini tahmin ediyor.

“Yardım aramak için geliyorlar, mahallelerini, evlerini görmek için. Bir STK’nın burada olduğunu, paramilitere bağlı hükümetin insani yardım ofisinin yemek dağıtımı düzenlediğini duydular,” diyor kuruluşun Sudan saha koordinatörü Renaud Douci, RFI’ye.

Ancak geri dönenler çoğu zaman buldukları şeyden soğuyor, diyor. “Yemeği aldığınız pazar artık birkaç tezgah ve uçuk fiyatlarla iflas etmiş bir haldeyse, bunlar ailenizle dönebileceğiniz koşullar değil.”

Bazıları ise kuşatmanın anısıyla uzak tutuluyor. “Şimdilik, o 500 günün travması ve şiddeti nedeniyle insanlar geri dönmeye hiç hazır hissetmiyorlar,” diyor Douci.

Sudan’ın savaşında mağdur kadınlar ‘betimlenemez’ şiddetin izlerini taşıyor

Laura Mills, Uluslararası Af Örgütü’nde çalışan araştırmacı, değerlendirmesini paylaşıyor: “Nüfusun yalnızca küçük bir kısmı geri döndü; insanlar çok korkuyor,” dedi RFI’ya.

“İnsanlık çalışanları bize hala ayakta duran ev toplulukları olduğunu söylüyor. Bu toplulukların her biri arasında sokaklar bomboş. Şehir hâlâ terk edilmiş durumda.”

Ona göre bu tereddüt anlaşılır bir durum. “El Fasher sakinleri yaşadıkları şeyden travmatik biçimde etkilenmiş. Paramiliterler hâlâ oradayken ve yaptıkları için hesabını hiç vermediğinde, neden geri dönsünler? Anlık olarak tutuklanıp işkence görme riski altında olduğunda, neden geri dönsünler?”

Korku hapishanesi

RSF, El Fasher’in ele geçirilmesi sırasında binlerce kişiyi esir aldı: yalnızca silahlı kuvvetlerin üyeleri değil, aynı zamanda siviller – askerlerin aileleri, öğretmenler, doktorlar, gazeteciler, sivil toplum aktivistleri ve Sudanlı orduyu desteklemekle suçladıkları diğer kişiler.

Ibrahim (gerçek adı değil), El Fasher Radyo ve Televizyonu’nda çalışan bir gazeteci, şehrin düşmesinden birkaç hafta önce gözaltına alındı; gerçek adının açıklanmasını istemeyen eşi bunu belirtti.

“Bir sabah yemek aramaya çıktı, çünkü o sırada evde yiyecek bir şey kalmıştı. Sabah çıktı ama o akşam ya da ertesi gün geri dönmedi,” dedi RFI’ya.

Eşi, kendisine yakalandığı ve Nyala yakınlarındaki, ‘korku alanı’ olarak tanımlanan meşhur Dagris hapishanesine gönderildiğini öğrenene kadar yaralı ya da öldüğünü düşündü.

“Koşullar dehşetliydi,” dedi. “Tutuklular küçük hücrelere sıkıştırılmıştı. Bazen güneşi haftalarca göremiyorlardı. Bazen eşyalarını havalandırmak, kıyafetlerini kurutmak ve böcek ile pirelerden kurtulmak için dışarı çıkarılıyorlardı. Tuvaletleri ise hücrenin tam içindeydi. Hijyen koşulları iğrençti.”

Hastalanmış, zayılamış ve bir gözünü kaybetmiş olan Ibrahim, dokuz ay sonra 2.000 dolar ödenmesiyle serbest bırakıldı. Birçok tanık, fidye istemelerinin yaygın olduğunu aktarıyor.

ABD, ‘karmaşık savaş’ta Sudanlı ordudan ‘soğudu’; analist RFI’ya konuştu

‘Ailemi götürdüler’

İnsan hakları örgütlerine göre, bu yıl başlarında Dagris’te tutulan kişi sayısı 13.000 ile 19.500 arasında değişiyordu; bu rakam, hapishanenin resmî kapasitesi olan 4.500’in birkaç katına karşılık geliyor.

El Fasher bölgesinden, bugün sürgünde yaşayan gazeteci Zamzam, akrabalarının da aralarında olduğunu, çatışma üzerindeki haberleştirmesi nedeniyle cezalandırılarak tutuklandıklarını söylüyor.

“RSF, yazmayı bırakmam için benimle iletişime geçti, hatta bana para teklif etti. Ancak reddettim, üstelik ailemi aldılar,” dedi RFI’ye.

Bakımda kalmayı seçen ve saldırı boyunca bölgede kalan, El Fasher’deki bir hastanede çalışan kuzeni ise halen haber alınamıyor. Zamzam’ın öğrendiğine göre, inşatta çalışıyor.

“Mahkûmları inşatta işçi olarak kullanıyorlar, çamaır yıkamada ve RSF’li savaşçların ailelerinin evlerini temizlemede,” iddia etti.

Sudan’daki savaş, sivillerin ‘bir seçeneği kalmadığı’ için sadakatleri yeniden şekillendirirken

Sudan Doktorları Ağı’nın üyesi Mohamed Faisal’a göre, Dagris hapishanesindeki koşullar insansız ve bazı durumlarda can güvenliğini tehdit ediyor.

“Tutukluların hiçbir hakkı yok ve aileleriyle hiçbir iletişimi yok,” dedi. “Hücreler aşırı kalabalık. Kolera ve dizgi humması gibi birçok hastalık var ve ölüm oranında keskin bir artış gözlemlyoruz. Birkaç ay önce her hafta dört ölüm oluyordu. Ve mahkûmlar öldüğünde, aileleri ne kadarıysa haberdar bile edilmiyor.”

Ağ’ın görüşüne göre, Dagris’te ve Güney Darfur’daki başka bir hapishane olan Kober’de yaklaşık 73 sağlık personelinin tutulduğu tahmin ediliyor. Birçok gazeteci de aralarında olmak üzere tutuklu var; bunların arasında, çatışma Nisan 2023’te başladığından beri onu haberleştirmiş olan Al Jazeera Arap haber kanalının muhabiri Muammar Ibrahim de var.

Bugün Darfur, büyük ölçüde paramiliter güçlerin kontrolü altında. Çatışma, BM’nin El Fasher’in ürkütücü geçmişinin tekrarlanabileceğini uyardığı Kordofan bölgesine kaydı.

Bu makale, Fransızca özgün sürümden Alexandra Brangeon tarafından uyarlanmıştır.

Bu haberi RFI web sitesinde okuyun veya dinleyin.