İçeriğe geç
Ara ↗
19 Kasım 2026Haberler Yeni
Hakkımızda

Sydney Sweeney’in “Harika Kotları”nı Kim Üretti? (Cevap: İşçiler)

Yayın:

KARACİ, Pakistan — Kanalizasyon sularıyla dolu bir gecekondu mahallesinde, bir tekstil işçisi, bir akıllı telefonda oynayan American Eagle Outfitters…

Sydney Sweeney’in “Harika Kotları”nı Kim Üretti? (Cevap: İşçiler)
Yayın:

KARACİ, Pakistan — Kanalizasyon sularıyla dolu bir gecekondu mahallesinde, bir tekstil işçisi, bir akıllı telefonda oynayan American Eagle Outfitters reklamında Sydney Sweeney’in kot pantolonunu yavaşça fermuarlarken onu tanıdığını belli eden bir baş hareketiyle onaylıyor.

Ancak tanıdığı kişi Sweeney değil; onun giydiği kot pantolon ve ceket. Bu bekar anne, American Eagle’ın üretim hatlarında çalışmış ve bu denim modellerini ve benzerlerini görmüş. “Hepsinin nasıl yapıldığını biliyorum, çünkü ben onları yaptım,” diyor.

Sweeney’in geçen yılın Temmuz ayında “Sydney Sweeney’in harika kotları var” sloganıyla yayınlanan American Eagle reklamı, Sweeney’in çekici görünüşü —ince, sarışın, mavi gözlü ve dolgun göğüslü— nedeniyle eugenik (ırksal üstünlük) iması taşıyıp taşımadığı konusunda tartışmalara yol açtı. Tartışmanın ardından American Eagle, Eylül 2025’te yaptığı açıklamada, “‘Sydney Sweeney’in Harika Kotları Var’ ifadesinin her zaman kot pantolonlarla ilgili olduğunu” belirtti. (Sweeney, NPR’ın yorum talebine yanıt vermedi.)

Reklamın kot pantolonlar mı yoksa genler mi hakkında olduğu tartışmasında eksik kalan önemli bir unsur ise Sweeney’in giydiği American Eagle kotlarını aslında kimin ürettiği —yani işçilerin— kimliği oldu. Tekstil fabrikalarının çoğu Asya’da faaliyet gösterdiğinden, çoğu Amerikalı giysilerini üreten işçilerle asla tanışmayacak veya bu ürünlerin hangi koşullarda yapıldığını görmeyecek.

Sydney Sweeney’in Kotlarını Üreten İşçiler

Örneğin o bekar anne gibi. Kendisinden sadece ilk adının baş harfi olan S. olarak anılmamızı istiyor, çünkü çalıştığı tekstil fabrikasındaki patronlarının onu işten atacağından korkuyor. “Sesinizi yükseltirseniz, sizi dışarı atarlar,” diyor. “Çaresiziz.”

Genç bir kadın olan S., Artistic Garment Industries adlı bir şirketin işlettiği bir fabrikada çalışıyor. Ayda yaklaşık 144 dolar kazandığını ve bu parayla oğlu ile annesini geçindirdiğini söylüyor.

Fabrikayı “boğucu derecede sıcak” olarak tanımlıyor. Onunla tanıştığımızda dışarısı 106 Fahrenheit dereceydi ve fabrikanın içinin daha da sıcak olduğunu söylüyor. Üretim hedeflerine ulaşmak zorunda olduğu için su içmek amacıyla iş yerinden ayrılmak bile zor. Günde 1.000 ila 1.600 giysi parçasının kalitesini kontrol etmek zorunda kaldığını ve bu yıl üç kez bayıldığını belirtiyor. “Bayılmak üzereyim, zar zor ayakta durabiliyorum. Ellerimde ve bacaklarımda hiç enerji yok,” diyor S. “Bize oturmasına bile izin vermiyorlar.” Ancak S.’nin başka seçeneği olmadığını söylüyor.

Artistic Garment Industries, American Eagle için giysi ürettiğini doğruladı ancak NPR’a, çalışma koşullarından şikayet eden işçileri işten atmadığını belirtti. Şirket, işçilerin kullanabileceği sağlam bir şikayet sistemi olduğunu ve fabrikalarının farklı bölümlerindeki sıcaklıkları düzenli olarak kontrol ettiğini ifade etti.

NPR’a gönderdiği sorulara yanıt olarak American Eagle, “İşçilerin sağlığını, güvenliğini ve haklarını korumak için tedarikçilerimizle doğrudan çalışmaya bağlıyız. İşçilerin ve NPR’ın röportaj yaptığı kişilerin dile getirdiği endişeleri çok ciddiye alıyoruz,” dedi.

S., Bahar ve yaz aylarında Bangladeş ve Pakistan’da —dünyanın en büyük iki küresel tekstil üretim merkezi— röportaj yaptığımız yaklaşık 20 işçiden biri. Bu kadın ve erkekler beş farklı fabrikada çalışıyordu. Hepsi, kimliklerinin ifşa olması durumunda işlerini kaybedeceklerinden veya gelecekteki işlerden men edileceklerinden endişe ederek NPR’a tam isimlerini kullanmamamızı ve sadece ilk adlarının baş harfini kullanmamızı istedi.

2025 kampanyası için Sweeney’in giydiği American Eagle kotlarına odaklansak da, bu araştırma daha büyük bir soruna işaret etti: hızlı modanın nasıl üretildiği. Çünkü tekstil fabrikaları aynı anda birden fazla marka için giysi üretiyor. Röportaj yaptığımız işçiler Levi’s, Massimo Dutti, The Gap, H&M ve American Eagle için giysi yaptıklarını söylediler. Fabrikalarda hangi markalar için üretim yaptıklarının genel olarak bilindiğini, çünkü bazı işçilerin etiketleri diktiğini belirttiler.

Konuştuğumuz tekstil işçileri şaşırtıcı derecede benzer anlatımlar sundu. Bu anlatımlar, işçi ve iklim hakları gruplarının yayınladığı çok sayıda rapordaki tanıklıkları da yansıtıyor. İşçiler, aşırı sıcaklıklarda çalışırken, yüksek üretim hedeflerine ulaşmaları beklenirken düşük ücretlerle çalıştıklarını söylediler.

Bu hedefler arasında saatte 200 kol dikişi veya günde binlerce giysi parçasının kalitesini kontrol etmek yer alıyor. Röportaj yaptığımız işçiler, aşırı iklim değişikliğinden kaynaklanan sıcaklığın hem iş yerlerini hem de evlerini daha da sıcak hale getirmesine rağmen, su içemeyecekleri veya serinleyemeyecekleri koşullarda çalıştıklarını belirttiler.

Cornell Üniversitesi’ndeki Global Labor Institute’un icra direktörü Jason Judd, bir fabrika içindeki sıcaklığın dışarıdan dört ila altı derece daha yüksek olabileceğini söylüyor. “Orada o kadar çok insan, o kadar çok malzeme ve o kadar çok makine ısı üretiyor ki, havalandırma sorunları da var.”

Climate Rights International’da araştırmacı olan Cara Schulte, “Bayılma vakaları, sıcaklık kaynaklı hastalıklar, kronik hastalıkların ağırlaşması ve hatta ölümler görmeye başladık,” diyor. Schulte, sıcaklığın tekstil işçileri üzerindeki etkileri hakkında iki rapor hazırladı.

Schulte, işçilerin üretim hedeflerine ulaşmak için aşırı baskı altında olduklarını belirtiyor. Bunun temel nedenlerinden biri, markaların tedarikçilerinden dar zaman diliminde ve düşük kar marjlarıyla devasa miktarda giysi üretmelerini talep etmesi. Ayrıca, Bangladeş ve Pakistan gibi ülkelerde yoğunlaşmış olmaları nedeniyle bu işçilerin sıcaklığa karşı daha savunmasız olduklarını söylüyor. Birleşmiş Milletler yayınlarına atıfta bulunarak, bu fabrikaların “küresel ortalamadan daha hızlı ısınan, zaten aşırı sıcak ve nemli bölgelerde” yer aldığını belirtiyor.

İşçilerin üretim yaptığını belirttiği markalardan biri olan H&M, tedarikçilerine adil ödeme yapılmasını sağlamak için “büyük çaba sarf ettiğini” ve işçi ücretlerinin düşürülmemesi için “ürün siparişlerinin fiyat müzakerelerine işçilik maliyetlerinin dahil edilmediğini” belirtti.

Climate Rights International’dan Schulte, kendi araştırmalarına dayanarak, tekstil işçilerinin hayatta kalmak için sağlıklarını riske atmak zorunda kaldıklarını söylüyor. Bunun bir tercih olmadığını vurguluyor: “İşçiler bu riskleri almak istemiyorlar. Yoksulluk yüzünden buna zorlanıyorlar.”

Bir İşçinin Hayatta Kalma Stratejisi

Ona R. dememizi isteyen bir kadın gibi. Şubat ayında Bangladeş’in başkenti Dakka’da tanıştığımız R., MBM adlı bir şirketin işlettiği ve Levi’s için de kot giysiler üreten bir fabrikada haftada altı gün, günde en az 12 saat, ayda 140 dolar karşılığında çalıştığını söyledi. İşi, kot pantolonlar için birleştirilecek olan kumaş parçalarını saatte 150 adet dikmekti.

R., tekstil işçileri için yaşlı sayıldığı —yaklaşık 40 yaşında— ve yavaşladığını söylüyor. Yöneticilerin ona “Neden işini hızlandırmıyorsun?” diye bağırdığını belirtiyor. “Tek bir parça bile eksik kalırsa, ağır tacize uğruyorsun,” diyor.

R., şimdiye kadar hedeflerine ulaşmayı başardığını söylüyor. “Allah beni korudu,” diyor. Hedeflerine ulaşamayan arkadaşlarının şirket tarafından işten atıldığını belirtiyor. Hedeflerine ulaşmak için R., tüm vardiya boyunca iş yerinde kaldığını söylüyor. “Tuvalete gitmek bile son derece zor hale geldi.”

Bu yüzden, Dakka’da bu yaz sıcaklık 98 Fahrenheit dereceye ulaşmasına rağmen, R. tuvalet molalarından kaçınmak için çok fazla su içmediğini söylüyor. Fabrika zemininde klima yok, ancak R., yöneticilerin tavan vantilatörleri çalıştırdığını ve pencereleri açık tuttuğunu belirtiyor.

Temel Bulgular ve Genel Değerlendirme

Baş dönmesi ve yorgunluk ile halsizlik hissettiğini söylüyor. Yine de kendini çalışmaya zorluyor: “İşimi kaybedemem — ailemi başka kim geçindirecek?”

Artistic Garment Industries, bu sağlıksız ve sömürücü çalışma koşulları iddialarını reddetti. Şirket, NPR’a, işçilerin kullanabileceği ve kullandığı sağlam bir iç şikayet sistemi olduğunu belirtti. Şirket, tüm fazla mesaileri ödediğini ve fabrika zeminindeki sıcaklık ve nemin aşırı olmamasını sağlamak için düzenli kontroller yaptığını ifade etti. Ayrıca, işçileri su içmemeye veya tuvaleti kullanmamaya zorlayan yöneticilere müsamaha göstermeyeceklerini söyledi.

Artistic Milliners’daki işçiler, kadınları ve yaşlı erkek işçileri ciddi şekilde etkileyen sıcak çalışma koşullarını anlattılar. Bir kadın sürekli bayılmak üzere olduğunu, ancak buna rağmen çalışmaya devam ettiğini belirtti. İşçiler, yöneticilerin su içmelerine izin verdiğini, ancak tuvaleti kullanmamaları için baskı yaptıklarını söylediler. Bazı işçiler, yaptıkları tüm fazla mesailer için ücret almadıklarını belirtti.

Artistic Milliners’da 66 yıl boyunca çalışmış olan eski bir işçi olan Sardar, pandemi sırasında işten çıkarıldığını ancak şirketten alması gereken tazminatı alamadığını söyledi. NPR ile Haziran ayında tanıştığında evsizdi ve yemek için çocuklarına bağımlıydı. Ona hiç yardım istediğini sorduğumuzda ağlamaya başladı: “İnsanların dilendiğimi düşünmesi beni utandırır.”

Artistic Milliners, Sardar ve diğer işçilerin iddialarına ilişkin yorum taleplerine yanıt vermedi. Şirketin bazı bölümleri, işçilere yüksek ahlaki standartlar uygulayan şirketleri sertifikalandıran kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olan Fair Trade USA tarafından sertifikalandırılmış durumda. NPR, Fair Trade’den Artistic Milliners’da çalışmış olan kadın ve erkeklerin iddiaları hakkında yorum talep etti ancak yanıt alamadı.

Hızlı Moda Markalarından Cevaplar

NPR ayrıca işçilerin giysi yaptığını belirttiği markalara da ayrıntılı sorular gönderdi, American Eagle ile birlikte.

Levi Strauss & Co., “işçi hakları ihlali iddialarını ciddiye aldığını” belirtti.

Zara ve diğer markaların ana şirketi olan Inditex, Massimo Dutti için giysi üreten Artistic Milliners’ın “düzeltici bir eylem planına tabi tutulduğunu” söyledi. NPR, bu düzeltici eylem planının ne içerdiğini açıklığa kavuşturmak için Inditex ile iletişime geçti ancak yanıt alamadı.

Gap Inc., “işçilerin haklarını ve güvenliğini desteklemeye bağlı olduğunu” belirtti.

H&M, bir e-posta yanıtında, AGI’den “belirlenen sorunları ele almak için düzeltici eylem planları geliştirmesini ve uygulamasını talep ettiğini” ve “gerekliliklerimize uymanın iş ilişkimizin bir koşulu olduğunu” belirtti. H&M ayrıca, “aşırı sıcaklıkla ilişkili artan riskleri” fark ettiğini ve Pakistan’da Uluslararası Anlaşma tarafından yürütülen bir pilot projede yer alarak “etkin ve sürdürülebilir çözümler” geliştirmeye çalıştığını ifade etti.

Bu büyük markalar, fabrikalardaki çalışma koşullarının standartlara uygun olmasını kısmen düzenli denetimlerle sağlıyor. I. ve diğer işçiler, fabrika zeminlerinde düzenli olarak denetçilerin ziyaret ettiğini söylediler. Ayrıca, denetçilere ne söyleyeceklerini önceden bildirdiklerini belirttiler. I., “Bize çalışma koşullarının gerçekte olduğundan daha iyi olduğunu söylememizi istiyorlar,” diyor.

Anna Bryher, işçi hakları grubu Labor Behind the Labels’in bir üyesi. Grup, Temmuz ayında tekstil sektöründeki denetim sisteminde “markaların söyledikleri, inandıkları ve duydukları ile işçilerin anlattıkları arasında açık bir uyumsuzluk” olduğunu belirten bir rapor yayınladı. Bryher, bulgularının, büyük markaların kullandığı denetim sisteminin işe yaramadığını gösterdiğini söylüyor.

Artistic Garment Industries, işçilerin, hakları hakkında yapılan düzenli bilgilendirmeleri, denetimlerde ne söylemeleri gerektiği şeklinde yanlış anladıklarını belirtti. NPR’ın ulaştığı giyim markaları, denetimler sırasında işçilere ne söylemeleri gerektiği konusunda talimat verildiği iddiaları hakkında yorum yapmadı.

Bazı işçiler NPR’a, yöneticilerinin onları denetçilere çalışma koşullarını eleştirmeleri durumunda fabrikaları işleten şirketlerin iş kaybedeceği konusunda uyardığını ve bu nedenle iş yerleri hakkında olumlu bir resim çizmeleri gerektiğini söylediklerini belirtti. I., “Başka bir deyişle, her şey hakkında yalan söylememizi istiyorlar,” diyor.

Sydney Sweeney has great jeans. Who made them? (Psst: Workers)
Sydney Sweeney has great jeans. Who made them? (Psst: Workers)
İlginizi Çekebilir: İsveç Meclis Başkanı, hükümet tıkanıklığı için haftaya parti liderleriyle bir araya gelecek →
Kaynak: NPRKaynak yazarı: Diaa Hadid
💬 Topluluk Masası & Tartışma

Bu konuyla ilgili görüşlerinizi ve sorularınızı topluluk forumunda paylaşabilirsiniz.

Foruma Katıl & Yanıtla ➔

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir