İçeriğe geç
Ara ↗
17 Kasım 2026Haberler Yeni
Hakkımızda

NNPC’nin 210 trilyon Naira’lık sorusu: Kaybolmamış olması, hesaba katıldığı anlamına gelmiyor – Posi Olatubosun

“210 trilyon ₦ kayıp değil, bize öyle deniyor. Sadece açıklanmamış durumda. Bir muhasebeci için bu hiç de rahatlatıcı değil.” Bu hafta, eski NNPC Grup…

NNPC’nin 210 trilyon Naira’lık sorusu: Kaybolmamış olması, hesaba katıldığı anlamına gelmiyor – Posi Olatubosun
Yayın:

“210 trilyon ₦ kayıp değil, bize öyle deniyor. Sadece açıklanmamış durumda. Bir muhasebeci için bu hiç de rahatlatıcı değil.” Bu hafta, eski NNPC Grup CEO’su Mele Kyari, kendi görev süresi boyunca 210 trilyon ₦’nin kaybolmadığını bir kez daha vurgulayarak, tartışmalı rakamları muhasebe kaydı sorunları olarak nitelendirdi. Eski CFO’su ve NAPIMS’in eski başkanı da Senato Kamu Hesapları Komitesi önünde benzer argümanlar sunmuştu. Kısmen haklılar: Söz konusu rakamlar nakit olarak kasadan çıkan paralar değil, bilanço kalemleri. Ancak bu savunma asıl noktayı kaçırıyor. Sorun, 210 trilyon ₦’nin çalınıp çalınmadığı değil; Nijerya’nın en önemli ticari kuruluşunun, kendi denetlenmiş mali tablolarının ne dediğini neden açıklayamadığıdır.

NNPC’nin 210 trilyon Naira’lık sorusu: Kaybolmamış olması, hesaba katıldığı anlamına gelmiyor – Posi

Gerçekler tartışmalı değil. Komitenin NNPC’nin 2017-2023 dönemi denetlenmiş mali tablolarını incelemesi sonucunda, yaklaşık 103 trilyon ₦’nin yığılmış giderler, yaklaşık 107 trilyon ₦’nin ise çeşitli alacaklar olarak kaydedildiği tespit edildi. Kanun yapıcıların belirttiğine göre yığılmış giderler arasında, ayrıntılı dökümü olmayan tutma ücretleri, yasal masraflar ve denetim ücretleri bulunuyordu; NNPC ise bunların bir kısmını ortak girişimlerden gelen nakit çağrılarıyla ilişkilendirdi. Komite bu açıklamayı reddederek, nakit çağrı sisteminin Ocak 2017’den itibaren kaldırıldığını belirtti. NNPC’ye göre alacaklar ise faaliyetini durdurmuş bankalara ve diğer kuruluşlara aitti, ancak ne borçluların isimleri ne de tutarlar belirtilmişti. Yaklaşık 117 milyar dolarlık bu alacaklar tek başına birçok Afrika ülkesinin ekonomisinden daha büyük.

Her iki tarafın da neden haklı olduğunu iddia edebildiğini anlamak için bu muhasebe terimlerinin ne anlama geldiğini netleştirmeliyiz; kamuoyundaki tartışma da tam burada yanlış yöne sapmış durumda. Yığılmış giderler bir yükümlülük türüdür: şirketin ortaya çıkardığını belirttiği ancak henüz ödemediği maliyetler. Alacaklar ise bir varlık türüdür: şirketin başkalarından alacağını belirttiği tutarlar. İkisi de şirketten çıkan nakdi temsil etmez. Bu dar anlamda, eski yöneticilerin 210 trilyon ₦’nin “kaybolmadığı” yönündeki iddiası doğrudur. Ancak bu dar yorum yanlış ölçüttür. Muhasebedeki asıl ölçüt, bir bilanço kaleminin kanıtlarla desteklenip desteklenmediğidir. Kimse ayrıntılarını listeleyemeyeceği bir yükümlülük ve kimse kimin borçlu olduğunu belirleyemeyeceği bir alacak, muhasebe detayı değil, kırmızı bayraklardır. Ölçeği düşünün: NNPC’nin eski CFO’su komiteye, şirketin 2017-2023 arasındaki toplam gelirin yaklaşık 54,5 trilyon ₦ olduğunu söyledi. Bunu, 210 trilyon ₦’nin kaybolamayacağının kanıtı olarak sundu. Ancak aynı rakam daha zor bir soruyu da gündeme getiriyor: Bir şirket, yedi yıllık toplam gelirinin neredeyse iki katı olan 103 trilyon ₦’lik ödenmemiş gideri nasıl biriktirebilir? İsimlerini vermeyeceği borçlulardan 107 trilyon ₦’lik alacak iddiasında nasıl bulunabilir? Ya bu kalemler etiketlerinin gerektirdiği gibi değil, başka şeyler içeriyor; ya da yıllar boyunca, muhtemelen bilançonun her iki tarafında da biriken, uzlaştırılmamış kayıtları yansıtıyor. İki açıklama da güven vermiyor.

Bu nedenle ilk endişe, mali tabloların kalitesiyle ilgili. NNPC’nin uyguladığı Uluslararası Finansal Raporlama Standartları’na göre, alacakların tahsil edilebilirliği değerlendirilmelidir. Artık var olmayan bir bankanın borcu, tanım gereği tahsil edilmesi pek olası değildir ve değer düşüklüğüne tabi tutulmalıdır. Eğer 107 trilyon ₦’lik alacaklar tanımlanabilir borçlulara bağlanamıyorsa, NNPC’nin bilançosunun varlık tarafı önemli ölçüde şişirilmiş olabilir. Aynı şekilde, yığılmış yükümlülükler de şirketin tanımlayabildiği ve ölçebildiği taahhütlerle desteklenmelidir. Kanıtsız yığılmalar ihtiyatlılık değil, kontrol eksikliğidir. İkinci endişe ise dış denetçilerin rolüdür. Komite başkanı soruyu açıkça sordu: Eğer uzlaştırma yapılmadıysa, denetçiler mali tabloları neden onayladı? Uluslararası Denetim Standartları, denetçilerin önemli kalemler için yeterli ve uygun kanıtlar elde etmesini, özellikle büyük alacaklar için teyitler almasını ve muhasebe tahminlerini destekleyici belgelerle kanıtlamasını gerektirir. Bu mümkün olmadığında ise görüşlerini değiştirmeleri beklenir. Temmuz ayında komite, NNPC’nin denetçilerine alacak ve borç kalemlerinin her bir bileşeninin tam dökümünü sunmaları için bir hafta süre verdi ve gizlilik iddialarını reddetti. Denetçiler, onayladıkları rakamların arkasında durmak için ücret alırlar. Nijeryalılar, bu kalemleri hangi kanıtların desteklediğini ve hangi görüşün verildiğini bilmeye hak kazanmıştır.

Üçüncü endişe ise yönetişimdir. Uyuşmazlık aylardır sürüyor: Yazılı açıklamalar reddedildi, çağrılar görmezden gelindi ve Haziran ayında Bay Kyari’nin duruşmaya katılmaması üzerine hakkında tutuklama emri çıkarıldı. Tarafların argümanlarının haklılık payı ne olursa olsun, aylarca süren parlamento denetiminden sonra kendi alacaklarının dökümünü sunamayan halka açık bir şirketin yönetişim sorunu var. Komite ayrıca başka sorular da gündeme getirdi: 2017-2021 arasında doğrudan üretim maliyeti olarak kaydedilen 5 trilyon ₦ ve iddia edilen 3,8 trilyon ₦’lik sübvansiyon indirimlerinin mükerrer kaydedilmesi gibi. Her birinin basın açıklamasıyla değil, belgelenmiş bir yanıtla açıklanması gerekiyor. Dördüncü endişe ise piyasadır. NNPC borsada işlem görmeye niyetini belli etti. Dangote rafinerisi hisselerinin başarılı arzının ardından Nijeryalılar, ulusal enerji varlıklarına hisse sahibi olmaya gerçek bir ilgi gösterdi. Ancak bilançosunda 210 trilyon ₦’lik açıklanamayan kalemler bulunan bir şirkete hiçbir ciddi yatırımcı para yatırmaz. Güvenilir mali tablolar Senato’ya bir lütuf değil, sermayeye erişimin bedelidir.

Şimdi ne olmalı? Dört adım atılması gerekiyor ve her biri bu uyuşmazlığın ortaya çıkardığı farklı bir zayıflığa odaklanıyor. Birincisi, NNPC her iki kalemin de tam bir uzlaştırmasını yayınlamalı; bu uzlaştırma karşı taraf, tarih ve nitelik açısından ayrıntılı olmalı ve destekleyici kanıtları içermelidir. Bu, diğer tüm adımların üzerine inşa edileceği başlangıç noktasıdır. Bir uzlaştırma, iki genel rakamı kontrol edilebilecek spesifik talepler listesine dönüştürür: NNPC’ye kimin borcu var, NNPC kimin borçlu, ne zamandan beri ve ne için? Bu, ortak girişim ortaklarından veya devlet kurumlarından ödenmesi gereken tutarlar gibi gerçek yükümlülükleri, artık hiçbir temeli olmayan eski kayıtlardan hızla ayırır. Yayınlamak da hazırlamak kadar önemlidir. NNPC, ülkenin petrol zenginliğini tüm Nijeryalılar adına yönetiyor; dolayısıyla hesap verebilirliği sadece Senato’ya değil, halka da uzanıyor. Kapalı kapılar ardında aylarca süren yazılı açıklamalar meseleyi çözmedi; açık ve şeffaf bir açıklama çözer. İkincisi, NNPC ile önceden hiçbir ilişkisi olmayan bağımsız bir adli denetim firması tarafından bu uzlaştırmanın doğrulanması gerekir. Yönetim tarafından hazırlanan bir uzlaştırma, onu hazırlayanların güvenilirliğiyle sınırlıdır ve bu kurum zaten şu an tartışılan kalemleri üretti. Yasal bir denetim, mali tabloların adil bir şekilde sunulup sunulmadığını test eder; adli denetim ise daha ileri giderek işlemleri kaynak belgelerine kadar takip eder ve herhangi bir kayıp, hata veya kötü niyet olup olmadığını tespit eder. Bağımsızlık esastır. Etkilenen dönemde NNPC’yi denetlemiş veya danışmanlık yapmış firmalar, kendi çalışmalarını güvenilir bir şekilde inceleyemezler. Sadece sonuçta çıkarı olmayan bir araştırmacı, halkın kabul edeceği bir yanıt verebilir.

Üçüncüsü, Nijerya Finansal Raporlama Konseyi, etkilenen yıllara ilişkin denetimlerin yürütülüşünü gözden geçirmeli ve standartların karşılanmadığı durumlarda müdahale etmelidir. Denetim, hesap kullanıcılarına önemli bakiyelerin kanıtlarla desteklendiğine dair makul bir güvence sağlamayı amaçlar. Eğer denetçiler 210 trilyon Naira tutarındaki bakiyeleri yeterli kanıt olmadan onayladıysa, bu başarısızlık yalnızca NNPC’ye ait değildir; yatırımcıların, borç verenlerin ve vatandaşların güvendiği güvence sisteminin bir başarısızlığıdır. Konsey, denetim kalitesini denetlemekle görevli düzenleyici kurumdur. Bu kadar dikkat çeken bir vakada denetçilerin hesap verebilirliğinin sağlanması, mesleğe net bir sinyal verecek ve sadece NNPC’nin değil, Nijerya’daki tüm denetlenmiş hesapların güvenilirliğini artıracaktır. Dördüncüsü, kanıtlanamayan tüm alacaklar değer düşüklüğüne tabi tutulmalı, temelsiz tahakkuklar ise tersine çevrilmeli ve geçmiş dönem sonuçları üzerindeki etkisi şeffaf bir şekilde açıklanmalıdır. Finansal tablolar ekonomik gerçeği yansıtmalıdır. Tahsil edilemeyecek alacakların bilançoda tutulması varlıkları ve öz sermayeyi abartırken, temelsiz tahakkuklar borçları ve geçmiş dönem kârlarını çarpıtır. Her ikisi de şirketin mali sağlığı ve Federasyon Hesabına ödenmesi gereken tutar hakkında yanıltıcı bir tablo sunar. İlgili standartlar uyarınca bakiyelerin düzeltilmesi —hataların önemli olması durumunda IAS 8 uyarınca önceki dönemlerin yeniden ifade edilmesi de dahil olmak üzere— NNPC’ye temiz bir başlangıç noktası sağlayacaktır. Etkisinin açıkça açıklanması, şirketin geçmişini gömmek yerine onunla yüzleşmeye hazır olduğunu gösterecektir ki bu, gelecekteki herhangi bir yatırımcının bekleyeceği asgari düzeydir.

Nihayetinde mesele 210 trilyon Naira’nın çalınıp çalınmadığı değil; ulusal petrol şirketinin hesaplarının genel olarak güvenilir olup olmadığıdır. Ülkenin en değerli kaynağını her bir Nijeryalı adına yöneten bir kurum, en düşük değil, en yüksek finansal raporlama standartlarını karşılamalıdır. Bu ölçekteki “kitap tutma sorunları” basitçe açıklanıp geçiştirilebilecek teknik bir ayrıntı değildir. Bunlar, NNPC’nin Nijeryalılardan tasarruflarına güvenmelerini istemesinden önce şeffaf ve tam bir şekilde düzeltilmesi gereken bir hesap verebilirlik başarısızlığıdır.

Posi Olatubosun, Birleşik Krallık’ta muhasebe ve finans alanında akademik öğretim üyesidir.

NNPC’nin 210 trilyon Naira’lık sorusu: Kaybolmamış olması, hesaba katıldığı anlamına gelmiyor – Posi Olatubosun
İlginizi Çekebilir: Çin’in Üretim Fiyat Savaşları Kimin Cebinden Çıkıyor? →
Kaynak: Premiumtimesng ↗Kaynak yazarı: Premium Times
💬 Topluluk Masası & Tartışma

Bu konuyla ilgili görüşlerinizi ve sorularınızı topluluk forumunda paylaşabilirsiniz.

Foruma Katıl & Yanıtla ➔

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir