İçeriğe geç
Ara ↗
18 Kasım 2026Haberler Yeni
Hakkımızda

Avrupa’yı Yurt Dışında Kim Temsil Ediyor? En Üst Dış Politika Yetkilisi Değil

Yayın:

“Kimin bizi temsil edeceğine kendimiz karar veririz,” dedi Ursula von der Leyen geçen hafta Dublin’de. Fotoğraf: Olivier Hoslet/EPA AB liderlerinin…

Avrupa’yı Yurt Dışında Kim Temsil Ediyor? En Üst Dış Politika Yetkilisi Değil
Yayın:

“Kimin bizi temsil edeceğine kendimiz karar veririz,” dedi Ursula von der Leyen geçen hafta Dublin’de. Fotoğraf: Olivier Hoslet/EPA

AB liderlerinin, Rusya barış görüşmeleri için müzakere heyetlerinden bloğun dış politika başkanını dışlaması, ulusal çıkar çatışmalarının Brüksel’in küresel hedeflerini nasıl baltaladığını gözler önüne seriyor.

AB’nin, defalarca söylendiği gibi, küresel bir aktör, kendi dış ve güvenlik politikalarını şekillendirebilen veya en azından dünya sahnesinde tek ve net bir sesle konuşabilen bir jeopolitik güç olmak istediği (ve buna ihtiyacı olduğu) belirtiliyor.

Geçen Cuma günü Dublin’de düzenlenen zirve, liderlerin Rusya’nın Ukrayna’daki savaşını sona erdirmeyi amaçlayan görüşmelerde bloğu kimin temsil etmesi gerektiğini tartıştığı sırada, AB’nin böyle bir sese yakın zamanda ulaşmasının pek olası olmadığını bir kez daha gösterdi. Bu zirve, AB’nin on yıllardır karşılaştığı en ciddi güvenlik kriziydi.

AB’nin bir dış politika başkanı var: Adı Kaja Kallas, eski bir Estonya başbakanı ve 2024 yılında AB’nin Dış İşleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi ile Avrupa Komisyonu başkan yardımcısı olarak atandı.

Teoride Kallas, bu daha kararlı Avrupa’yı somutlaştırmalı. Ancak ABD arabuluculuğundaki görüşmeler hızlanırken, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin bloğun tek bir müzakereci göndermesi yönündeki çağrılarına rağmen AB liderleri onu toplantı odasının dışında bıraktı.

Bunun yerine, ABD’li müzakereciler Steve Witkoff ve Jared Kushner’ın yanı sıra Avrupa’yı yedi kişilik bir ekip temsil ediyor: Avrupa Konseyi Başkanı António Costa, Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen ve E5 güçlerinin (Fransa, Almanya, İngiltere, Polonya ve İtalya) temsilcileri NATO ile birlikte çalışıyor.

Kağıt üzerinde Kallas’ın görev tanımı basit ve iki yönlü. Dış İşleri Konseyi’ne başkanlık ediyor; bu, ulusal dış işleri bakanlarının ortak AB dış politikası, yaptırımlar ve kriz müdahaleleri üzerinde anlaşmak için aylık olarak bir araya geldiği karar alma forumu.

Ayrıca, bloğun daimi diplomatik kadrosu ve fiili dışişleri bakanlığı olan Avrupa Dış Eylem Servisi’ni (EEAS) yönetiyor. Bu servis, sivil memurlardan ve dünya çapında günlük AB diplomasisini yürüten 140’tan fazla büyükelçilikten oluşuyor.

Uygulamada ise, AB dış politikasının yüzü olmak – 2009’da Lizbon Antlaşması ile yaratılan ve Henry Kissinger’ın meşhur ama apokrif sorusuna (“Avrupa ile konuşmak istediğimde kimi aramalıyım?”) bir yanıt niteliğindeki rol – bir yorumcunun ifadesiyle “zehirli bir kadeh”.

Brüksel’deki Jennifer Rankin bana şöyle diyor: “Kişisel olarak Kallas’ın imkansız bir işi olduğunu düşünüyorum: Dış politika konusunda sık sık anlaşmazlık yaşayan ve bu konuda gerçek karar verme yetkisini AB’ye devretmek istemeyen 27 üye devletin pozisyonlarını temsil etmek zorunda.”

Kallas ile von der Leyen arasındaki ilişkiler – eleştirmenlerin, bazı AB ulusal liderleriyle aynı güç toplama ve merkezileştirme eğilimlerini paylaştığını iddia ettiği – özellikle zorlu geçiyor.

Bu sürtüşme, Brüksel’de bloğun tüm diplomatik hizmetini yeniden yapılandırma, EEAS’ın bazı kısımlarını ve kilit dış politika yetkilerini doğrudan Komisyon Başkanı’nın yetki alanına alma yönündeki aktif önerilerle daha da ağırlaştı.

Cuma günü Dublin zirvesi toplandığında Kallas net bir dille konuştu: Liderlerin, Rusya ile görüşmeler yapılması gerektiği anlaşıldığında 2024’te “Avrupa’yı dış ve güvenlik politikasında benim temsil edeceğime” karar verdiklerini söyledi.

Ancak Costa Dublin’de bloğun müzakerecilerini açıkladığında Kallas aralarında yoktu. Peki neden 27 başkent, bu iş için işe aldıkları kişiyi görmezden geldi?

Diplomatik çevrelerde üç açıklama dolaşıyor. Birincisi, birkaç Batı Avrupa başkenti, Estonyalı temsilcinin Rusya karşıtı tutumunun çok açık ve sert olduğunu düşünüyor.

İkincisi, daha derin bir refleks var: AB’nin büyük üye devletleri, dış politika gücünü Brüksel’e devretmeyi kesinlikle reddediyor. Özellikle Paris ve Berlin, tek bir AB temsilcisine karşı direniyor ve kendi masadaki yerlerini korumayı tercih ediyor.

Üçüncüsü ise diplomatlar, bir zamanlar dışişleri bakanları tarafından ele alınan uluslararası meselelerin giderek başbakanlar veya cumhurbaşkanları tarafından üstlenildiği daha geniş bir eğilime işaret ediyor.

Sebep ne olursa olsun, von der Leyen’in kararı savunması kısa ve netti: “Kimin bizi temsil edeceğine kendimiz karar veririz ve bu kararı bugün verdik,” dedi. Almanya Şansölyesi Friedrich Merz de E3 gibi hükümetlerarası formatların (Fransa, Almanya ve İngiltere) “iyi oturmuş bir format” olduğunu ve “bunu bu şekilde sürdürmede kesinlikle bir sorun görmediğini” belirtti.

Diğerleri ise daha az memnundu. İspanya ve Litvanya, ekip yaklaşımını eleştirdi. Litvanya Dışişleri Bakanı Kęstutis Budrys, “Avrupa’nın tek bir sese ihtiyacı var,” dedi. “27 mikrofonla konuşamayız. Bize tek bir ses lazım.”

Hasar Verici Bir Kendi Kendine Atılan Gol mü?

Kaja Kallas, in a dark blazer and plaid skirt, stands on steps looking to the side

Kaja Kallas’ın AB dış politikasının yüzü olması gerekiyor. Fotoğraf: Cathal McNaughton/Reuters

Tüm bunlar Brüksel’in iç çevrelerine özgü bir mesele gibi görünebilir. Ancak altında, AB’nin bir gün küresel bir aktör olup olamayacağı veya dağınık bir ulusal sesler topluluğu olarak kalmaya mahkum olup olmadığına dair gerçek ve önemli bir tartışma yatıyor.

Dublin kararının savunucuları, ciddi güvenlik meselelerinin ve savaşın sona erdirilmesinin, AB’nin büyük askeri ve finansal güçlerine ait olduğunu, üst ulusal yetkililere değil, savunuyor: Büyük güçleri masaya oturtmak gerçek jeopolitik ağırlığı sağlıyor.

Bir AB diplomatı, sorunun AB kurumlarının “seçmenlerin gözünde yeterli siyasi meşruiyete sahip olmaması” olduğunu söyledi. “Ve bu çok önemli. E5 çözümü, bu boşluğu kapatma girişimidir.”

Ancak eleştirmenler bunu hasar verici bir kendi kendine atılan gol ve derin bir ikiyüzlülük olarak görüyor. Brüksel yorumcusu Dave Keating, Avrupa’nın entegrasyonunda ölümcül bir çelişki olduğunu savunuyor.

Üye devletlerin “soyut olarak doğru olanın ne olduğunu bildiklerini, bu yüzden daha güçlü bir AB yaratmak için bu pozisyonları ve kurumları oluşturduklarını” söylüyor. “Ama sonra… [onları] baltalıyorlar… çünkü gücü başkasına devretme dürtüsüne her zaman yenik düşüyorlar.”

Keating’in ifadesiyle, Moskova ve Washington tarafından kaçınılmaz olarak ilgisiz bulunacak bir “Avrupa kakofonisi” sunmayı seçerek liderler, Kallas’ın işinin “gerçek olmadığını ve AB’nin aslında bir dış politikası olmadığını” kanıtladılar.

Jennifer ise biraz daha az sert bir dille konuşuyor. “Bence E5+ formatı, AB’nin idealize edilmiş antlaşmalar birliği değil, mevcut haliyle temsil edilmesi için gerçekçi bir yanıt olarak görülebilir,” dedi. “Eğer odadaki herkesin aynı mesajı varsa, bu bir kakofoni olmak zorunda değil.”

Şimdilik, en azından Ukrayna konusunda geniş bir fikir birliği var. Ancak örneğin Marine Le Pen Fransa cumhurbaşkanı olursa, her şey değişebilir,” diyor Jennifer.

Kallas ise bu duruma cesur bir tavır sergileyerek, liderlerin “format” ile ilgilenirken kendisinin “içerik”e odaklanacağını vurguladı. Ancak şüphe devam ediyor: Avrupa liderleri bloğun küresel bir güç olmasını istiyorlar, ama başkasının onlar adına konuşmasına izin vermiyorlar.

Bunu yapmadıkları sürece, AB’nin diplomatik kenarda kalma ve jeopolitik ağırlığının altında kalma riski var.

İlginizi Çekebilir: Polonya Anayasa Mahkemesi Yargıçları, Tartışmalı Başkanın Dokunulmazlığını Kaldırdı →
Kaynak: The GuardianKaynak yazarı: Jon Henley
💬 Topluluk Masası & Tartışma

Bu konuyla ilgili görüşlerinizi ve sorularınızı topluluk forumunda paylaşabilirsiniz.

Foruma Katıl & Yanıtla ➔

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir