DOKAP
Bu madde, Haberler Yeni kavram dizini kapsamında hazırlanmış bir sözlük incelemesidir.
Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP), Türkiye'nin Doğu Karadeniz Bölgesi olarak adlandırılan ve tarihsel, coğrafi ile ekonomik açıdan ülkenin diğer bölgelerine göre geride kaldığı tespit edilen bölgede, 1950'lerden itibaren başlatılan kapsamlı bir bölgesel kalkınma girişimidir. Proje; tarım, hayvancılık, ormancılık ve turizm gibi temel sektörlerin geliştirilmesi yoluyla bölgenin doğal kaynaklarının etkin kullanımı, üretimin artırılması ve istihdamın yaratılmasını hedeflemektedir. Amacı, bölge içi ve bölgeler arası gelişmişlik farkını azaltmak, yaşam kalitesini yükseltmek ve ülke düzeyinde sosyal istikrar ile ekonomik gelişmeyi sağlamaktır.
Projenin Doğuşu: Bölgesel Eşitsizliklerin Tanılanması ve Planlamanın İzleri
Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan sonra izlediği kalkınma politikalarının merkezinde, sanayileşmenin başlıca merkezleri olan Marmara ve Ege bölgeleri ile bu bölgelere kıyasla geride kalan iç ve doğu kesimleri arasında oluşan gelişmişlik farkı yer almaktaydı. 1950'lerde demokrasije geçişle birlikte daha çok tarıma dayalı, serbest piyasaya eğilen politika anlayışının etkisiyle, Doğu Karadeniz Bölgesi'nin coğrafi zorlukları, engebeli arazisi ve ulaşım eksikliği nedeniyle ülkenin geri kalan kısmından geride kaldığı kamuoyunda ve planlama otoritelerinde bir gerçek olarak kabul edildi. Bu bağlamda bölgenin potansiyeli olan tarımsal üretim, ormancılık ve hayvanclık alanlarında yapılacak yatırımlarla bölge ekonomisinin canlandırılması gerektiğine dair görüşler öne çıktı.
Bölgesel gelişmişlik farkının ortadan kaldırılmasının ülkenin bütünü için bir istikrar unsuru olduğu düşüncesi, projenin felsefi temelini oluşturdu. Uygulanacağı bölgenin sınırları belirlenirken, tarihsel ve coğrafi olarak 'Doğu Karadeniz' olarak adlandırılan Trabzon, Samsun, Ordu, Rize, Artvin, Giresun, Kastamonu, Amasya, Tokat, Çorum ile Sinop gibi illerin dahil edilmesi kararlaştırıldı. Bu geniş coğrafyanın ortak sorunlarının tek bir proje çatısı altında ele alınması, kaynakların daha verimli kullanılmasını ve bölge içindeki koordinasyonun artırılmasını sağlayacağı düşünüldü.
Kurumsal Yapı: İstatistik Enstitüsü'nden Kuruma Dönüşüm Süreci
Doğu Karadeniz Projesinin ilk aşamalarında, bölgede kapsamlı bir saha araştırması yürütülmesi ve bu araştırma sonucunda elde edilen verilerin ışığında projenin fiziki yapısının oluşturulması kararlaştırıldı. Bu amaçla 1956 yılında İstatistik Enstitüsü'nün bünyesinde 'Doğu Karadeniz Projesi Araştırma Şubesi' kuruldu ve bölgede kapsamlı bir saha araştırmasına başlandı. Uzun süren bu araştırma sonucunda, 1962 yılında elde edilen bulguların değerlendirilmesiyle birlikte projenin fiziki yapısı oluşturuldu.
Projenin fiziki yapısının hazırlanmasının ardından, yürütülmesi için özel bir kuruma ihtiyaç duyulduğu görüşü ortaya çıktı. Bu doğrultuda, 1963 yılında Doğu Karadeniz Projesi Kurumu (DOKAP Kurumu) kuruldu ve projenin uygulama aşamasına geçilmesi kararlaştırıldı. Kurumun kuruluşundan sonra bölgede tarım arazilerinin iyileştirilmesi, sulama tesislerinin inşası, ormancılık faaliyetlerinin geliştirilmesi ve hayvancılığın desteklenmesi gibi alanlarda önemli yatırımlar yapıldı.
Uygulama Alanları: Tarım, Hayvancılık,Ormancılık ve Turizmin Öncelikli Sektörleri
DOKAP'ın uygulama programının temelini oluşturan sektörler arasında tarım, hayvancılık, ormancılık ve turizm yer almaktaydı. Bölgenin engebeli coğrafyası ve iklim koşulları göz önüne alındığında, verimli tarım arazilerinin artırılması için sulama tesislerinin genişletilmesi ve mevcut arazilerin iyileştirilmesi öncelikli hedefler arasında yer aldı. Bu çerçevede bölgede çok sayıda baraj ve sulama projesi inşa edildi; bu projeler hem üretimin artırılmasını hem de toprak erozyonunun azaltılmasını amaçladı.
Hayvancılık alanında ırk iyileştirme çalışmaları, yem üretim tesislerinin kurulması ve hayvan barınaklarının yapılması gibi yatırımlar gerçekleştirildi. Ormanclık faaliyetleri kapsamında ormancılığın geliştirilmesi ve orman ürünlerinin işlenmesi hedeflendi. Turizm ise bölgenin doğal güzellikleri ve iklim avantajları göz önüne alınarak, özellikle yaz turizminin desteklenmesi amacıyla öne çıkan sektörler arasında yer aldı.
Kurumun Kapanışı: Yerine Kurulan Doğu Karadeniz Kalkınma İdaresi Genel Müdürlüğü
Doğu Karadeniz Projesi Kurumu, uzun yıllar boyunca bölgede gerçekleştirdiği yatırımlarla önemli başarılara imza attı. Ancak 1980'lerin sonunda devlet planlamanın yeniden yapılandırılması sürecinde, projenin sürdürülebilirliğinin sağlanması amacıyla yeni bir idari yapının kurulmasına karar verildi. Bu doğrultuda, 1989 yılında DOKAP Kurumu'nun yerine Doğu Karadeniz Kalkınma İdaresi Genel Müdürlüğü (DOKİGM) kuruldu ve bölgenin kalkınma faaliyetleri bu kurum bünyesinde sürdürüldü.
Doğu Karadeniz Kalkınma İdaresi Genel Müdürlüğünün kuruluşuyla birlikte, projenin hedeflediği amaçların daha sistematik bir şekilde gerçekleştirilmesi hedeflendi. Kurum; tarım, hayvancılık, ormancılık ve turizm gibi sektörlerdeki yatırımları koordine ederek, bölgenin ekonomik ve sosyal gelişimine katkı sağlamaya devam etti.
❓ Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
DOKAP projesinin kapsadığı il sınırları nelerdir ve bu bölge neden 'Doğu Karadeniz' olarak adlandırılmaktadır?
DOKAP projesi, Türkiye'nin Karadeniz Bölgesi içindeki doğu kesimini oluşturan 12 ili kapsamaktadır. Bu iller arasında Trabzon, Samsun, Ordu, Rize, Artvin, Giresun, Kastamonu, Amasya, Tokat, Çorum ve Sinop yer almaktadır. Bölgenin 'Doğu Karadeniz' olarak adlandırılması, coğrafi konumunun Karadeniz'in doğu kesiminde kalmasına bağlıdır. Bu bölge, engebeli arazisi, yoğun yağış alması ve ülkenin diğer gelişmiş bölgelerine göre ekonomik açıdan geride kalmasıyla tanınır.
DOKAP Kurumu ile Doğu Karadeniz Kalkınma İdaresi Genel Müdürlüğü arasındaki kurumsal ilişki nasıldır?
Doğu Karadeniz Projesi Kurumu (DOKAP), projinin uygulama aşamasında görev yapan ilk özel kurumdur ve 1963 yılında kurulmuştur. Uzun yıllar bölgede gerçekleştirdiği yatırımlardan sonra, 1989 yılında devlet planlamanın yeniden yapılandırılması sürecinde yerine Doğu Karadeniz Kalkınma İdaresi Genel Müdürlüğü (DOKİGM) kurulmuştur. Dolayısıyla DOKİGM, DOKAP'ın sürdürdüğü kalkınma faaliyetlerini yeni bir idari çerçevede hayata geçiren kurumdur.
